H Έρευνα
Η συστηματική Αρχαιολογική Έρευνα στην Κυμισάλα
Η συστηματική Αρχαιολογική Έρευνα στην περιοχή της Κυμισάλας ξεκίνησε το 2006 από το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία, Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Αιγαίου σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Μανόλη Ι. Στεφανάκη και της αρχαιολόγου Δρος Βασιλικής Πατσιαδά και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Σημαντική είναι η συμβολή της Σχολής Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου υπό τη διεύθυνση του Ομότιμου Καθηγητή Φωτογραμμετρίας Ανδρέα Γεωργόπουλου, η οποία έχει χαρτογραφήσει και αποτυπώσει πληθώρα αρχαιολογικών θέσεων και μνημείων στην περιοχή.
Η αρχαιολογική έρευνα έχει δύο σκέλη: α) την εντατική επιφανειακή έρευνα πεδίου και β) την συστηματική ανασκαφή. Σε ό,τι αφορά την επιφανειακή έρευνα, κύριοι στόχοι είναι η επισήμανση νέων αρχαιολογικών θέσεων, η εκτίμηση της πυκνότητας και της κατανομής τους στον χώρο και ο προσδιορισμός του χαρακτήρα τους, ενώ η ανασκαφή εξειδικεύεται και αποσαφηνίζει επί του παρόντος τον χαρακτήρα, και το χρονικό εύρος της χρήσης της κεντρικής νεκρόπολης στην Κυμισάλα και του ναού της ακρόπολης στον λόφο του Αγίου Φωκά. Το είδος της εμφανούς αρχαιολογικής μαρτυρίας, το μέγεθος και η φύση της, η χωρική διασπορά και η πυκνότητά της, παρέχουν τη δυνατότητα να επιχειρηθούν οι πρώτες ερμηνείες για τις αρχαιολογικές θέσεις και τα μνημεία, τη διασπορά τους στην ευρύτερη περιοχή και την ακριβέστερη χρονολόγησή τους, καθώς και τον συσχετισμό τους, επιτρέποντας μια πρώτη εκτίμηση της έκτασης, των ορίων και της χωροταξικής ανάπτυξης του αρχαίου Δήμου των Κυμισαλέων.
Η έως τώρα έρευνα έχει καταδείξει ότι ο αρχαίος Δήμος των Κυμισαλέων ήταν εκτεταμένος: η έκταση που καλύπτουν οι μέχρι σήμερα εντοπισμένες αρχαιότητες ξεπερνά τα 21 km2, με επίκεντρο την ισχυρά τειχισμένη ακρόπολη, στην κορυφή του λόφου του Αγίου Φωκά, η οποία φιλοξενεί έναν αρχαίο ναό και δεσπόζει στην περιοχή, ελέγχοντας 11 τουλάχιστον εκτεταμένες αρχαιολογικές θέσεις (οικισμούς/ εγκαταστάσεις) που αναπτύσσονται περιμετρικά της. Δίπλα στους οικισμούς υπάρχουν νεκροταφεία με σημαντικότερη την κεντρική νεκρόπολη, η οποία καταλαμβάνει ολόκληρη την κοιλάδα ανάμεσα στους λόφους του Αγίου Φωκά και της Κυμισάλας.
Όπως μαρτυρούν τόσο η ανασκαφική έρευνα στην κεντρική νεκρόπολη, όσο και τα κατά καιρούς σποραδικά αρχαιολογικά ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή, φαίνεται πως ο χώρος κατοικείται τουλάχιστον από την αρχαϊκή εποχή (7ος αι. π.Χ.) μέχρι και την Ύστερη Αρχαιότητα (4ος-6ος αι. μ.Χ.), ενώ έχουν καταγραφεί και πρωιμότερα κατάλοιπα, Νεολιθικής Εποχής και Εποχής του Χαλκού.