Αποτελέσματα της Έρευνας
Προγραμματική Σύμβαση Κυμισάλας 2021-2022
Στο πλαίσιο της Προγραμματικής Σύμβασης «Ανάδειξη της Αρχαίας Ακρόπολης του Αγίου Φωκά και Διασύνδεσή με την Νεκρόπολη της Κυμισάλας», ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Υπουργείο Πολιτισμού και την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, περιλαμβάνονταν εργασίες πεδίου και ακαδημαϊκή έρευνα στον αρχαιολογικό χώρο της Κυμισάλας με βασικότερες δράσεις τη συντήρηση και διαμόρφωση περιπατητικού μονοπατιού για την περιήγηση στις αρχαιολογικές θέσεις της περιοχής, με προδιαγραφές εγκεκριμένες από το ΥΠ.ΠΟ, τον ευπρεπισμό της νεκρόπολης στη θέση Σκαλί, τον καθαρισμό των τειχών της ακρόπολης και της περιοχής του αρχαίου ναού και τη συντήρηση κεραμικής της ανασκαφής.
Περιπατητικό μονοπάτι
Οι εργασίες για τη συντήρηση και διαμόρφωση περιπατητικού μονοπατιού υπό την επίβλεψη της αρχαιολόγου Διονυσίας Σουρασή, υλοποιήθηκαν σε τρείς επιμέρους φάσεις και ολοκληρώθηκαν τον Ιουλίο 2022. Η πρώτη φάση περιλάμβανε τις εργασίες συντήρησης και διαμόρφωσης του μονοπατιού από τη θέση Μαρμαρούνια έως τη θέση Άγιος Φωκάς, μήκους χιλίων (1100) περίπου μέτρων, η δεύτερη φάση περιλάμβανε τις εργασίες συντήρησης και διαμόρφωσης του μονοπατιού από τη θέση Άγιος Φωκάς έως τη θέση Σκαλί (νεκρόπολη Κυμισάλας), μήκους περίπου τριακοσίων πενήντα μέτρων (350) και, τέλος, η τρίτη φάση περιλάμβανε τις εργασίες συντήρησης του αρχαιολογικού χώρου της νεκρόπολης της Κυμισάλας (θέση Σκαλί) και των προσβάσεών της.
Όλες οι εργασίες που αφορούσαν τη διαμόρφωση και ανάδειξη του μονοπατιού διεξήχθησαν χειρωνακτικά και εκτελέστηκαν με φειδώ και προσοχή, ώστε να μην διαταραχθεί το φυσικό τοπίο και να αποφευχθεί η οποιαδήποτε παρέμβαση και όχληση στα μνημεία και τον αρχαιολογικό χώρο. Το μονοπάτι διαμορφώθηκε με την απελευθέρωση της όδευσης από καταπίπτοντα και παρασυρόμενα υλικά, όπως κορμούς και κλαδιά δέντρων, μικρούς και μεγάλους λίθους, σωρούς χωμάτων, καθώς και με την αποψίλωση της χαμηλής βλάστησης, αυστηρώς και μόνο στο πλαίσιο του εύρους του μονοπατιού και χωρίς να γίνει χρήση μηχανικών μέσων για την αποξήλωση και ισοπέδωση του φυσικού βράχου. Αργοί λίθοι μεσαίου μεγέθους οριοθέτησαν το προβλεπόμενο από τη μελέτη πλάτος του μονοπατιού, που δεν ξεπερνά τα 2.00 μ., και είναι ικανό για τη ταυτόχρονη διέλευση δύο ατόμων ή για την μεταφορά φορείου με τραυματία.
Με την ολοκλήρωση της διαμόρφωσης του περιπατητικού μονοπατιού από τα Μαρμαρούνια έως και το λεκανοπέδιο της Κυμισάλας έγινε δυνατή η διασύνδεση σημαντικών αρχαιολογικών θέσεων του Δήμου των Κυμισαλέων και ειδικότερα των θέσεων «Μαρμαρούνια», «περίβολος με βωμό», «χώρος με λαξευτό βωμό και βάθρα», «ακρόπολη Αγίου Φωκά/τείχη ακρόπολης», «ελληνιστικός ναός ακρόπολης», «λατομείο», «ελληνιστική νεκρόπολη Κυμισάλας». Δημιουργήθηκε έτσι μια ήπια διαδρομή βαθμού δυσκολίας 1-2, η οποία καθιστά δυνατή την επίσκεψη της μέχρι πρότινος δύσβατης περιοχής. Επιπροσθέτως, αποτελεί πλέον μια σημαντική όδευση για τις ανάγκες της Δασικής Υπηρεσίας, της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και των Εθελοντικών Ομάδων Διασωστών σε αυτό το τμήμα του δάσους της Κυμισάλας, ενώ εκ των πραγμάτων λειτουργεί και ως ζώνη ανάσχεσης της έρπουσας ή πυρκαγιάς επιφανείας, η οποία αποτελεί μια από τις εξαιρετικά σοβαρές και δύσκολες στην αντιμετώπισή τους πυρκαγιές.
Ακολούθησε η τοποθέτηση πινακίδων σήμανσης, καθώς η σηματοδότηση είναι μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή λειτουργία των μονοπατιών, ώστε να παρέχονται οι βασικές πληροφορίες του τόπου και της όδευσης στον επισκέπτη και δίνοντας ταυτότητα στο χώρο.
Αποψίλωση-καθαρισμός του οχυρωματικού περιβόλου και του ναού
Οι εργασίες αποψίλωσης και καθαρισμού του οχυρωματικού περιβόλου της ακρόπολης και του περιβάλλοντος χώρου του ναού, υπό την επίβλεψη της αρχαιολόγου Διονυσίας Σουρασή, περιλάμβαναν δύο επιμέρους φάσεις και ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο 2022:
Η πρώτη φάση περιλάμβανε την αφαίρεση της χαμηλής και θαμνώδους βλάστησης σε μια έκταση περίπου 500 τετραγωνικών μέτρων (25×20 μ.) περιμετρικά του ναού στο εσωτερικό της ακρόπολης. Με την αποψίλωση αποκαλύφθηκαν επιφανειακά τμήματα τοίχων που ανήκουν στον περίβολο του ναού.
Η δεύτερη φάση αφορούσε στην κοπή χαμηλής και θαμνώδους βλάστησης, καθώς και (κατά περίπτωση) το κλάδεμα δέντρων σε μια ζώνη πλάτους περίπου 4-5 μ. εσωτερικά και εξωτερικά των τειχών της ακρόπολης. Ο καθαρισμός του τείχους από τη βλάστηση κατέστησε ένα μεγάλο μέρος του οχυρωματικού περιβόλου για πρώτη φορά στη σύγχρονη έρευνα ορατό και προσβάσιμο και επέτρεψε να γίνουν ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τις πορεία του και την κατασκευή του. Το τείχος εκτείνεται για περίπου 620 μ. περιμετρικά του πλατώματος της κορυφής του λόφου του Αγίου Φωκά.
Η αποψίλωση και ο καθαρισμός της βλάστησης πραγματοποιήθηκαν χειρωνακτικά και, όπου κρίθηκε απολύτως απαραίτητο για τις ανάγκες του έργου, με ήπια μηχανική υποστήριξη (μικρό αλυσοπρίονο). Οι παραπάνω εργασίες, τέλος, διενεργήθηκαν με φειδώ και προσοχή ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε διατάραξη και παρέμβαση στο φυσικό τοπίο, αλλά και γενικότερα στον αρχαιολογικό χώρο.
Συντήρηση κεραμικής
Εργασίες συντήρησης κεραμικής έλαβαν χώρα κατά τα έτη 2022 και 2023, για 4 συνολικά μήνες, στο εργαστήριο συντήρησης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου. Εποπτεύουσα των εργασιών ήταν η αρχαιολόγος Αχιολά Μαρία και συντηρήτρια η κα Σοφία Καμπάνη.
Συνολικά έγινε έλεγχος και συντήρηση του κεραμικού υλικού των ανασκαφικών περιόδων 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 και 2016. Το συντηρημένο υλικό τοποθετήθηκε σε κιβώτια και αποθηκεύτηκε ανά έτος στις αποθήκες της ΕΦΑ Δωδεκανήσου. Τα κιβώτια φέρουν πλαστικοποιημένες πινακίδες με τις πληροφορίες που αφορούν σε κάθε κιβώτιο, ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμα για κάθε μελλοντική χρήση.
